WYMOWA

 Przejdź do : Lista nagłosów | Lista wygłosów | Wygłos jako sylaba | Sylaba | Przydech | Zmiany tonów |

Nagłos

21 głosek tworzy nagłos sylaby (pojawiają się na jej początku).


Kolejność jak w chińskim alfabecie, uporządkowane w grupy:

  • b, p, m, f
  • d, t, n, l
  • g, k, h
  • j [dź], q [ć], x [ś]
  • z [dz], c, s
  • zh [dż], ch [cz], sh [sz]
  • r [ż]

 


Zgodnie z polskim alfabetem:

b, c, ch, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, q, s, sh, t, x, z, zh

Wygłos

Istnieje 37 zbitek samogłoskowo-spółgłoskowych, tworzących wygłos (pozostałą część sylaby).


Kolejność jak w chińskim alfabecie, uporządkowane w grupy:

  • a, o, e, i, -i, u, ü [ju]
  • ai [aj], ei [ej], ao [ał], ou [oł], en, ie [je]
  • an, ang, ing [jing], iu [joł]*
  • eng, ong [ung]
  • ia [ja], iao [jao]
  • ian [jan], in [jin], iang [jang], iong [jong]
  • er
  • ua [ła], uo [ło], uai [łaj], ui [łej]*, uan [łan], un [łen]*, uang [łang], ueng [łeng]
  • üe [jue], üan [juan], ün [jun]


Zgodnie z polskim alfabetem:

- a; ai, an, ao; ang
- e; ei, en, er; eng
- i, -i; ia, ie, in, iu; ian, iao, ing; iang, iong
- o; ou; ong
- u; ua, ui, un, uo; uai, uan; uang, ueng
- ü; üe, ün; üan

* Ta nieregularność wymowy wynika z obecności dwóch form: iu / iou, ui / uei, un / uen. Pierwsza z nich służy do zapisu wygłosu, druga oddaje wymowę i służy do tworzenia samodzielnej sylaby (patrz niżej - formy oznaczone *).

Wygłos może również tworzyć samodzielną sylabę:

bez żadnych zmian:
- a; ai, an, ao; ang
- e; ei, en, er; eng
- o; ou; ong

z innym zapisem, ale tą samą wymową:
- i; ia, ie, in, iu; ian, iao, ing; iang, iong --> yi, ya, ye, yin, you*, yan, yao, ying, yang, yong
- u; ua, ui, un, uo; uai, uan; uang, ueng --> wu, wa, wei*, wen*, wo, wai, wan, wang, weng
- ü; üe, ün; üan --> yu, yue, yun, yuan

Sylaby

Stanowią podstawę chińskiego systemu fonetycznego. Powstają z połączenia nagłosu i wygłosu, albo z samego wygłosu. Nie wszystkie połączenia nagłosów i wygłosów są możliwe (np. istnieje sylaba ba, ale nie ma sylaby be). Kompletny wykaz połączeń można znaleźć w czterech tablicach na stronie Chinese Outpost.

Szczególne przypadki połączeń:

- J, q i x łączą się tylko z wygłosami zaczynającymi się na i- (i; ia, ie, in, iu; ian, iao, ing; iang, iong) oraz na ü- (ü; üe, ün; üan), które są wtedy pisane u (zasada ortograficzna), ale zachowują wymowę [-ju].

- Z, c, s, zh, ch, sh i r nie łączą się z wygłosami na i- (ia, ie, in, iu; ian, iao, ing; iang, iong), a jedynie z samym -i, które wówczas jest wymawiane [y].

- Jeżeli jakiś wyraz zaczyna się od samogłoski, zapisujemy go w pinyin z apostrofem (np. ). Gdy jednak jest to pierwszy wyraz w zdaniu, wtedy nie używamy apostrofu.

Przydech

W języku chińskim nie jest istotna opozycja: dźwięczność / bezdźwięczność, spółgłoski są bezdźwięczne (lub pośrednie). Za to część spółgłosek tworzy pary, w których jedna wymawiana jest bez przydechu, a druga z przydechem. Przydech oznacza dodanie słabego [ch], jak w polskich wyrazach pchnąć lub tchawica.


Te pary zapisywane są w pinyin jako:

b i p, d i t, g i k, j i q, z i c, zh i ch.

W poprzedniej polskiej transkrypcji przydech zaznaczany był apostrofem (np. p´, patrz Tabela porównawcza).


pinyin b p d t g k j q z c zh ch
wymowa b/p pch d/t tch g/k kch ćch dz cch czch
przydech x x x x x x

Zmiany tonów

  1. Gdy sylaba z trzecim tonem występuje przed inną sylabą z trzecim tonem
    Pierwsza z nich wymawiana jest z drugim tonem, choć zapisywana jest nadal z trzecim.
  2. Liczebnik (jeden) jest zapisywany i wymawiany w następujące sposoby:
    a) Gdy występuje samodzielnie, przy liczeniu lub odczytywaniu liczb - występuje z pierwszym tonem

    b) Gdy występuje przed sylabą z pierwszym, drugim lub trzecim tonem - jego ton zmienia się na czwarty

    c) Gdy występuje przed sylabą z czwartym tonem - jego ton zmienia się na drugi

  3. Przydawka (nie) jest wymawiana w następujące sposoby:
    a) Zazwyczaj występuje z czwartym tonem

    b) Gdy występuje przed sylabą z czwartym tonem - jej ton zmienia się na drugi

Przejdź do :  Lista nagłosów | Lista wygłosów | Wygłos jako sylaba | Sylaba | Przydech | Zmiany tonów | POWRÓT